Bảo tàng như ngôi nhà rường rộng lớn cổ kính nhưng ấm cúng với hương thảo mộc quấn quýt. Một thư viện về y học cổ truyền Việt Nam.

Là bảo tàng y học cổ truyền đầu tiên tại Việt Nam, Bảo tàng Fito có dáng vẻ bề ngoài không khác một căn biệt thự thông thường. Duy có nét đặc biệt là ngôi nhà có hàng rào gỗ mun đen tuyền tĩnh lặng và hai bụi tre trồng hai bên cổng làm tăng vẻ cổ kính, thanh bình của bảo tàng. Có lẽ do nằm cuối con đường Hoàng Dư Khương nhỏ hẹp nên Bảo tàng Fito chưa được nhiều người biết đến mặc dù nơi đây trưng bày hơn 3.000 hiện vật theo từng bộ sưu tập khác nhau như một thư viện về y học cổ truyền Việt Nam.

Ấm cúng và cổ kính

Bước chân qua khỏi bậc cửa, khách tham quan sẽ không khỏi nao lòng khi lọt thỏm trong một không gian nhà rường ấm cúng, cổ kính và nồng ấm mùi thảo mộc. Hầu hết các phòng đều được trang trí bằng tranh gỗ sơn nhũ vàng (giả tranh sơn son thếp vàng thời xưa). Bàn thờ hai vị tổ của ngành y: Tuệ Tĩnh và Hải Thượng Lãn Ông được đặt trang trọng giữa nhà. Hai bên bàn thờ treo các bức hoành phi, liễn đối làm bằng gỗ sơn son thếp vàng như bàn thờ tổ tiên của các nhà khá giả xưa. Nhiều khung nhà có tuổi từ cuối thế kỷ 19 được chủ nhân sưu tầm từ đồng bằng Bắc bộ. Trong đó có một khung nhà rường do gia đình lương y bốn đời Vũ Hữu Ấn (Hà Nội) tặng cho bảo tàng.

Các lối cầu thang bộ đều được làm bằng một thứ gỗ đen tuyền. Các cột, kèo tay vịn cầu thang đều được chạm trổ tinh xảo. Ngay cả thang máy cũng được ốp gỗ cùng tông màu và chạm khắc hoa văn tinh tế. Mỗi lầu của bảo tàng đều chừa một khoảng không gian xanh với các cây bóng mát và một số thảo mộc dễ trồng: bạc hà, nhọ nồi... Nhờ vậy, trong cái tối âm âm, tĩnh lặng của gian nhà rường cổ, chỉ cần đẩy nhẹ cánh cửa gỗ nặng trình trịch, khách tham quan có thể đón nhận ngay ánh chan hòa của nắng gió dịu nhẹ trải trên khu vườn nhỏ xanh.

Tôn vinh y học cổ truyền Việt

Bảo tàng Fito đang trưng bày hơn ba ngàn hiện vật và trình bày theo từng bộ sưu tập khác nhau. Đáng kể nhất là bộ sưu tập dao cầu, thuyền tán. Hai dụng cụ này dùng để cắt, tán dược liệu thành các phiến nhỏ, được sử dụng từ thời thượng cổ cho đến ngày nay. Do vậy, bộ sưu tập có đủ các chất liệu: đá, đồng, đất nung, gỗ, gang... Hiện vật cổ nhất trong bộ sưu tập là phiến đá có dấu vết của thuyền tán, được tìm thấy dưới đáy sông Hồng, có niên đại từ thế kỷ VI.

Bộ sưu tập ấm chén thuốc có một số chén uống thuốc được sưu tầm từ các nhà thuốc cổ, trên chén còn ghi tên hiệu thuốc: Lục Hòa đường. Ngoài ra còn nhiều bộ sưu tập liên quan đến y học: cân thuốc, cối chày giã thuốc, siêu sắc thuốc, hũ rượu thuốc... với nhiều hiện vật: triện gỗ in toa thuốc, chóe gốm Hoa Mai, toa thuốc...

Điểm đặc biệt của bảo tàng là tái hiện hai nhà thuốc Bắc và thuốc Nam. Mỗi nhà thuốc đều có quầy thuốc, trên để đòn kê tay để bắt mạch, cân để cân thuốc. Tủ đựng thuốc có 81 ngăn theo quan niệm con số may mắn của các nhà thuốc xưa. Đặc biệt, các thang thuốc treo trên quầy đều gói các loại thảo dược tạo mùi hương dễ chịu.

Kho thuốc là nơi hệ thống hóa các cây thuốc, động vật, khoáng sản...; các loại thảo mộc được để mở miệng bao nên nơi đây chính là “trung tâm” phát tán mùi thảo mộc nồng nàn cho cả bảo tàng. Nơi đây còn sưu tầm được một kho tàng sách Hán-Nôm về y học cổ truyền Việt Nam với khoảng 100 ngàn trang, trong đó có cả bộ sách quý Y tông tâm lĩnh của danh y Hải Thượng Lãn Ông.

Không chỉ làm công việc trưng bày, bảo vệ hiện vật gốc, Bảo tàng Fito còn mang ý nghĩa tôn vinh nền y học cổ truyền Việt Nam. Ngoài bàn thờ thờ tự hai vị tổ ngành y, phòng số 4 còn là nơi trưng bày 15 bức tranh mô phỏng kèm theo tiểu sử trích lược 15 vị danh y nổi tiếng như Chu Văn An, Nguyễn Trực, Nguyễn Đại Năng... Nơi đây còn treo bức hoành phi với lời khẳng định tự hào của thiền sư Tuệ Tĩnh: “Nam dược trị Nam nhân”.

Công trình tốn nhiều công sức nhất của bảo tàng là bức tranh cây đại thụ Việt Nam Bách gia y được khắc chạm bằng gỗ. Tên tuổi 100 danh y được khắc chạm lên thân cây theo thứ tự thời gian. Công trình này được làm trong hai năm với 50 nghệ nhân mộc.

Du khách thử làm lương y, tán vỏ quế bằng thuyền tán thuốc.

Tham quan và trải nghiệm

Du khách đến Bảo tàng Fito sẽ được đưa lên lầu 5 bằng thang máy. Sau đó thủng thẳng thả bộ xuống các lầu dưới bằng thang bộ. Có một lưu ý vui: Các bạn hãy chú ý với dép cao gót vì các thang bộ đều bằng gỗ, bạn có thể sẽ tạo ra những âm thanh ngoài ý muốn bằng đôi dép cao gót của mình.

Ngoài các hiện vật đã được cách ly bằng tủ kính, du khách có thể chạm vào hiện vật thoải mái. Thậm chí hướng dẫn viên sẽ cho một nhúm vỏ quế vào thuyền tán để du khách có thể tự tay tán thành bột quế và thưởng thức mùi thơm nồng khi vỏ quế bị tán mỏng. Đến các tiệm thuốc trong bảo tàng, du khách cũng được các lương y bắt mạch, chẩn bệnh miễn phí.

Màn tham quan cuối cùng là yên vị trên các ghế gỗ được chạm khắc tinh tế trong phòng chiếu phim để xem bộ phim tài liệu về lịch sử y học cổ truyền Việt Nam. Cuối cùng, Bảo tàng Fito sẽ tiễn chân khách bằng một cốc trà linh chi ấm áp, sóng sánh đỏ.

Bảo tàng Fito nằm ở 41 Hoàng Dư Khương, phường 12, quận 10, TP.HCM, là bảo tàng tư nhân đầu tiên do ông Lê Khắc Tâm (giám đốc một công ty dược) thành lập. Bảo tàng có một trệt, năm lầu, gồm 18 phòng dành cho khách tham quan. Giá vé vào cửa tham quan: 32.000 đồng đối với người lớn và 16.000 đồng đối với sinh viên và trẻ em. Riêng ngày thứ Bảy hàng tuần, bảo tàng mở cửa miễn phí cho du khách là người Việt.